Трагедиите како таа во скопско Тафталиџе кога мајката скокна од зграда со ќеркичката и се уби и себе и девојчето, најчесто се резултат на долг синџир од мали, игнорирани предупредувачки знаци: соседи кои слушале нешто, но не реагирале; институции кои примиле пријава, но не презеле мерки; пријатели кои ја слушнале болката, но ја потцениле сериозноста; средина која „семејните проблеми“ ги смета за приватна работа…
Така се создава култура на тишина, во која насилството останува невидливо, а неговите последици стануваат трагично јавни.
Психолошки гледано, кај жртвите на долготрајно насилство често се јавува феноменот collapsed coping — колапс на механизмите за справување. Жената или мажот со години функционираат под страв, понижување, губење контрола и систематско кршење на личноста. Изгледа како да се држи, како да „се справува“ со себе, сè до моментот кога психата веќе нема сила и се распаѓа. Тогаш трагедијата не е импулсивен чин — таа е крајната точка на процес кој траел многу долго и бил невидлив за околината.
Токму овој долг и невидлив распад објаснува зошто за некои луѓе финалниот очаен потег не е „ненадеен“, туку последица на години страдање без излез.
Посебно важно е гледиштето на детето. Детето кое живее во дом со насилство ја губи основната перцепција за сигурност. Тоа расте во атмосфера на страв, срам и непредвидливост — психолошки услови што веќе сами по себе се траума. Затоа трагедијата не започнува во моментот на чинот; таа започнува многу порано, во секој вик, во секој удар по лицето, во секој поглед на мајката полн со страв. Детето веќе живеело во „невидлива“ трагедија пред да се случи онаа финалната, која го потресе македонското општество.
Ваквите трагедии ретко имаат едно објаснување. Тие се резултат од преплетување на психички нарушувања, насилство, изолација, тишина, институционални пропусти и општествени стереотипи. И наместо да се прашуваме „зошто го направила“, треба почесто да се прашуваме:
„Каде сме сите ние во моментот кога човек почнува да ја губи надежта? Каде се институциите, соседите, училиштата, општеството — додека трагедијата сè уште може да се спречи?“
Експертите потсетуваат дека навремено препознавање на насилство, безнадежност и психичко влошување е клучно. Трагедиите од ваков вид не се само приказна за индивидуална психа, која секако има клучно влијание, туку и за колективна одговорност. Ако сакаме да ги спречиме, мора да ја прекинеме тишината — и да реагираме пред да биде предоцна.
