Братислав ДИМИТРОВ
Денешниве деца се раѓаат со диплома и „ајфон“. Ние се раѓавме со пелени и цуцла. Јас не можам да се разберам со Ефто комшијата, а тие си играат дрндупка со ChatGPT. На три години подобро зборуваат анлиски, отколку ние на пет години македонски! Јас сум од генерацијата што живееше на преминот од камено во железно доба. Ќе ризикувам да испаднам старомоден и прост, ама ќе пишувам за минатото. Таму сум многу пожив отколку во сегашноста. А за иднината не сум планиран, зафатено било. Ништо не фали. Децата се нашите родители.
Во старо време, на родендени, прослави и разни други седенки, се качувавме на столче и рецитиравме стихотворби. Тогаш редовно нè прашуваа што сакаме да бидеме кога ќе пораснеме? Најчесто децата одговараа дека ќе бидат доктори, инженери или правници. Само мојата внучка Кате даде искрен и точен одговор: „Кога ќе пораснам, ќе бидам комшика и пријателка“. Ете, ние го живеевме тоа што многу години подоцна ќе го напише Ерих Фром во својата книга „Haben oder Sein“ („Да се има или да се биде“). Немачкиов го баратам, а? Знам. Многу ми се најде кога еднаш се загубив во Минхен. Кога се загубив во животот – ништо не ми се најде. Oсвен желбата да станам добар човек.
Таа желба не одеше лесно, како и сè друго. Додека ме пораснаа, моите родители се изнамачија повеќе од крепосни селани. Имав пет и нешто години. Седам на пољанчето пред зградата во која работеа две осмолетки, „Владо Тасески“ и „29 Ноември“. Се сладам со јаболко излеано со прегорен шеќер и пукам со пиштол на каписли. Чаталот ми беше конфискуван, во корист на светилките на уличните бандери. Уште не заврши школското ѕвонче, во дворот се сјатија сурија распалавени деца. Од сите беснотилаци, најмногу ми се допадна кога ги штипкаа девојчињата.
Во истиот миг го засакав школството. Во следниот миг, запнав да се запишам во прво одделение. Не може. Законот дозволуваше упис само со полни седум години. Моите родители одеа на разни страни, молеа, кукаа, ургираа… ама никој не попушта. Не попуштам ни јас. И кога мојата амбиција стана неподнослива за сите, понудија решение. Тестирање. Ме стокмија максимално. Кратки тегет панталончиња со прерамки. Доколеници удобно сместени во пластични сандали. Патец на средината, прецизиран со вода и шеќер. Ханзапласт на одрани коленца. Бела маичка, барем формално гледано. На рачето саатче кое покажува секогаш исто време. И најважно, наочарчиња за да изгледам постар барем неколку месеци. А јас додавам намуртени веѓи и замислен поглед.
Седиме со мама во амбулантата скоро цела вечност. Џабе ги вртам сказалките на моето саатче. Времето неподносливо бавно одминува. Мама е видливо возбудена од разбирливи причини. Јас, од свои. Нешто ми стана сомнително. Насекаде мириса на лекови. Само да не ми стават инекција. Налет и голем одмор и штипкање!
Конечно влеговме внатре и здогледавме докторка со строг поглед, бел мантил и уште побела коса. Со страшно презиме – др. Волчева. Тестирањето почна: „Име?“ Братислав. „Презиме?“ Димитров. „Колку години имаш?“ Шест. „Колку!?“ Петипол… „Колку прсти имаш на едната рака?“ Пет. „Колку на другата?“ Пет! „Колку на двете нозе?“ Десет. „Колку имаш вкупно прсти?“ Дваесет! Пауза. Тишина. Ме гледа право меѓу „чарне“ очи. И јас не трепкам, иако многу ми се трепка. Конечно ми го постави клучното прашање: „Колку влакна имаш на главата?“ Јас како од топ одговорив: „А ти знаеш ли колку влакна имаш на главата!?“
Докторката не штедеше октави: „Види го безобразен! Излези надвор!“ Надвор сум. Седам на онаа социјалистичка дрвена клупа и мандам со ноџињата, кои не допираа до подот. И кога изгледаше дека оние законски седум години ќе ги наполнам во проклетиот ходник, конечно се појави мама. Со златна насмевка и високо кренати документи. Со нив јас ќе можам регуларно да го посетувам големиот одмор и да ги штипкам оние мочли од 1-а одделение. После дознав дека строгата испитувачка додека го потпишувала документот за мој упис, кратко изјавила: „Бистар е ама ќе биде многу немирен!“ И погоди жената. Барем што се однесува до мојата немирноќа.0
Првооделенец е голем проблем. За себе, родителите, наставниците, влезот во ЕУ и одбраната на Гренланд. Се домкнавме некако до петто оделение, ама еден проблем секогаш е ист. Најтажно е ако роденденот ти е во лето. Лето е. Сите негде се раштркале, а во Скопје останаа само неколку патриоти. Тројца другарчиња и јас. Нашето детство почна со шарени бонбони и карамели. После малку напреднавме. Јадевме едно благо кое се викаше „шеќерна табла“ и глумеше чоколадо. За среќа, пред извесно време хрватското претпријатие „Кандит“ го смисли вистинското чоколадо „Plavi 9“. Така го решивме проблемот со роденденскиот подарок. Го купивме тоа чудо и право на роденден кај нашето другарче Димче „Гаринча“. Прекарот го доби заради своите фудбалски марифетлуци. Тргнавме пеш од кафанчето „Мал одмор“, па се до каналот, каде порано беше старата телевизија а сега е „Телма“. И додека се влечкавме по тие ниви и ораници („Партизанска“ не постоеше) длабоко размислувавме и од време-на време значајно се погледнувавме.
После долго молчење и подзагледување, прв не издржа Пеце Шиник и се извика: „Скрши малку од тоа чоколадото!“ Застанавме. Тишина. Внимателно и побожно го одвиткавме и си скршивме по една коцка. Уште понежно го завиткавме (како ништо да не било) и продолживме да се клацкаме со нови фаци и остатокот од чоколадото „Plavi 9“, кон нашиот роденден. Супер си поминавме. Две чаши полни со грисини, ванилици колачиња и по една жолта грч ладна оранжада. Го пуштивме до даска радиото „Космај“ и се изнапеавме колку за три родендени. Беше 18 златец (јули) 1961 година и неколку минути. На ова место сакав да ставам малку поезија колку да заличи пустинкава, ама снемав. Побарав на заем стихови од неколку поети, ама никој не дава. Сите скржави. Си ја чуваат завалиите тоа поезијата за награди, башка вечност.
Многу години подоцна, сум пробал безброј подобри чоколади. Не вреди. Денес давам цело богатство, само да можам уште еднаш да го почувствувам првиот вкус на тоа дамнешно чоколадо. Со сите мириси, бои звуци, светлости и сенки… Една ноќ како гавран, слета во моето маало. И спомените почнаа да се топат. Како оној сладолед „шеќерна волна“, додека шлапкавме босоноги после летните дождови. Моите другарчиња се повеќе ги нема, а мене се помалку ме има.
Кога ќе пораснам, сакам да бидам дете.
П.С.
Можеби од денешен аспект оваа приказна ви изгледа измислена. Грешите. Приказната е вистинска. Денешниот аспект е измислен.
