Новата анализа на Visual Capitalist, базирана на податоци за 2025 година, покажува дека најголеми годишни трошоци за енергија по жител имаат домаќинствата во северна и западна Европа. На врвот на листата се Шведска, Финска и Австрија, додека дури 24 од првите 30 земји се европски, што уште еднаш потврдува дека Европа е регионот со највисоки енергетски расходи во светот.
За разлика од овие држави, Македонија не се наоѓа меѓу земјите со највисоки апсолутни сметки за енергија. Причината е комбинацијата од пониски регулирани цени на електричната енергија, помала вкупна потрошувачка и пониски приходи на населението. Сепак, тоа не значи дека македонските домаќинства трошат помал дел од својот буџет за енергија.
Македонија: помали сметки, но поголем товар
Економските анализи покажуваат дека, кога цените ќе се прилагодат според куповната моќ, домаќинствата во Македонија плаќаат меѓу највисоките цени за електрична енергија во регионот. Иако државните субвенции ја ублажија енергетската криза и спречија поголем раст на сметките, трошоците за струја и понатаму претставуваат значителен дел од месечниот буџет на семејствата.
Дополнителен фактор е начинот на греење. Според најновите податоци на Државниот завод за статистика, најголем дел од домаќинствата во Македонија и понатаму се греат на дрва (38,2%), додека електричната енергија учествува со околу 24,6%. Сè повеќе граѓани користат инвертер-клими и топлински пумпи како поефикасно решение, но традиционалните извори и натаму доминираат.
Еве каква е состојбата во регионот
Во споредба со земјите од Западен Балкан, Македонија, Србија, Босна и Херцеговина и Црна Гора генерално имаат пониски номинални сметки отколку државите од Европската Унија. Но, поради пониските просечни плати, товарот врз домашниот буџет често е еднаков или дури поголем.
Токму затоа економистите предупредуваат дека не е доволно да се споредуваат само износите на сметките, туку и нивниот удел во расположливите приходи. Земја со повисоки сметки, но значително повисоки плати, може да има помал финансиски притисок врз домаќинствата отколку држава со ниски сметки, но и значително пониски примања.
Во следните години, енергетските трошоци во регионот ќе зависат од неколку клучни фактори:
- постепената либерализација на пазарот на електрична енергија;
- инвестициите во обновливи извори и домашно производство;
- енергетската ефикасност на домовите;
- државните субвенции и социјалните мерки за ранливите категории.
За Македонија, најголемиот предизвик останува како да се задржат достапни цени на енергијата, а истовремено да се обезбедат инвестиции во нови производствени капацитети и модернизација на електроенергетскиот систем. Иако земјата не е меѓу рекордерите по висината на сметките, енергијата и понатаму останува еден од најголемите месечни расходи за голем дел од македонските семејства.
