Европскиот пакт за миграција, сеопфатен законски пакет со кој се воспоставуваат заеднички правила за управување со миграцијата, гранична контрола и процедури за азил, денеска стапува во сила во сите земји-членки.
– Пактот за миграција и азил носи побезбедни надворешни граници, солидарност меѓу земјите-членки и поефикасни процедури за азил и враќање за нелегалните мигранти – изјави претседателката на Комисијата, Урсула фон дер Лајен.
Пактот за миграција и азил, познат како Заеднички европски систем за азил (CEAS), вклучува 10 законски акти за кои се преговараше осум години. Новиот пакт предвидува задолжителна солидарност меѓу земјите во справувањето со притисоците од мигрантите, побрзи и поефикасни процедури за азил и подобро управување со границите.
– Ја ставаме во ред нашата европска куќа. Со ова создаваме услови за нас да одлучиме кој може да дојде во Европа, кој може да остане и кој мора да замине – рече комесарот за внатрешни работи и миграција, Магнус Брунер.
Сеопфатната реформа се базира на предлозите на Комисијата од 2020 година, откако претходниот предлог објавен по големата мигрантска криза од 2015 и 2016 година не успеа. Конечно беше усвоен во мај 2024 година, давајќи им на земјите-членки две години да се подготват за спроведување на пактот.
Клучен елемент на пактот е задолжителната солидарност меѓу земјите-членки во случај една или повеќе од нив да се најдат под непропорционален миграциски притисок. Во таков случај, другите земји-членки ќе можат да избираат помеѓу прифаќање на баратели на азил од засегнатата земја-членка и финансиски придонес во заеднички фонд за третман на мигранти, или обезбедување оперативна и техничка поддршка.
Земјите-членки кои се наоѓаат под силен миграциски притисок ќе можат да сметаат на поддршка од Фондот за солидарност. Земјите-членки можат да придонесат во овој Фонд за солидарност на три начини – со плаќање финансиски придонес, со обезбедување техничка поддршка со испраќање опрема или експерти и со прифаќање на мигранти.
Четирите земји под најголем притисок, Кипар, Грција, Италија и Шпанија, ќе можат да побараат помош од Фондот за солидарност, што вклучува преместување на 21.000 баратели на азил или финансиска помош до 420 милиони евра од европскиот буџет. Ова се бројките договорени за периодот од 12 јуни до крајот на 2026 година, со нови бројки што ќе се утврдуваат за секоја година потоа по потреба.
Шест земји – Австрија, Бугарија, Чешка, Естонија, Хрватска и Полска – кои Комисијата ги идентификуваше како земји кои кумулативно биле изложени на миграциски притисок во текот на изминатите пет години, имаат право да побараат целосно или делумно ослободување од обврската за придонес во механизмот за солидарност, што значи дека нема да мора да обезбедуваат финансиска помош или да примаат мигранти од земјите-членки кои се под најголем притисок.
Со договорот се воведуваат построги и побрзи процедури директно на надворешните граници на ЕУ за луѓе кои доаѓаат од земји со ниски стапки на одобрување на азил. Целта е побрзо да се утврди кој има право на меѓународна заштита и кој мора да биде вратен во својата земја на потекло.
Новата регулатива за темелни проверки на државјани од трети земји на надворешните граници на ЕУ предвидува задолжителна регистрација на сите нерегуларни мигранти и темелни безбедносни проверки. Оние кои не ги исполнуваат условите за влез во ЕУ ќе бидат регистрирани и подложени на проверки на идентитетот, безбедноста и здравјето.
Новите правила, исто така, ќе овозможат поефикасна проверка на идентитетот на барателите на азил и нерегуларните мигранти во базата на податоци Eurodac, дигиталниот ’рбет на новиот систем за азил на ЕУ.
За барателите на азил за кои е малку веројатно дека ќе им биде потребна меѓународна заштита или кои претставуваат безбедносен ризик, се воведува забрзана гранична постапка. Постапката може да трае до 12 недели, а во исклучителни случаи до 16 недели. Лицата чии барања се одбиени ќе мора да се вратат во рок од 12 недели. Во случај на криза, постапките за азил и враќање може да траат шест недели подолго.
Забрзаните гранични постапки ќе се применуваат за лица кои претставуваат закана за националната безбедност или кои ги довеле властите во заблуда во врска со нивниот идентитет. Барањата од државјани на трети земји со стапка на признавање помала од 20 проценти исто така ќе бидат обработени според забрзаната гранична постапка.
Малолетниците без придружба нема да подлежат на забрзани гранични постапки освен ако не претставуваат безбедносен ризик.
Комесарот Брунер минатата недела изјави дека не треба да се очекува сè да функционира совршено од првиот ден.
Алберто-Хорст Најдхарт, раководител на Европската програма за миграција во Европскиот политички центар и еден од водечките аналитичари на оваа тема, јасно ги истакна границите на реформата.
– Доколку земјите-членки одбијат да ги спроведат правилата за кои се согласиле, внатрешните гранични контроли ќе бидат повторно воведени низ Шенген зоната и ќе има систематски враќања на надворешните граници – предупреди Најдхарт, додавајќи дека ова може да предизвика „политички вител“ што ги зајакнува крајнодесничарските партии низ цела Европа.
Европската комисија, во извештај објавен на 8 мај 2026 година, изјави дека повеќето земји-членки се на добар пат да ја спроведат мерката на време и дека нерегуларните преминувања на надворешните граници на ЕУ се намалиле за 35 отсто во периодот на известување од јули 2024 до јуни 2025 година во споредба со претходната година. Барањата за азил се намалија за 23 проценти во првата половина од 2025 година во споредба со истиот период во 2024 година, делумно поради наглиот пад на сириските барања по падот на режимот на Асад во декември 2024 година. Сиријците поднеле само 25.000 барања во првата половина од 2025 година, што е пад од 66 проценти. Но, експертите предупредуваат дека овие позитивни индикатори се делумно привремени и не ја одразуваат вистинската отпорност на новиот систем.
Фото: ЕУ
