Министерот за социјална политика, демографија и млади, Ѓоко Велковски, говори за својот личен и професионален пат, предизвиците со кои се соочуваат младите, поддршката за родителите, развојот на детските градинки и потребата од долгорочна демографска политика.
Во интервју за КУРИР тој ја претставува својата визија за Министерство кое не управува само со постојните проблеми, туку создава услови за развој, сигурност и подобар живот на сите генерации.
Кога ќе се тргнат функцијата, протоколот и политичките обврски, кој е Ѓоко Велковски?
Пред сè, јас сум човек кој верува во работата, одговорноста и во почитувањето на дадениот збор. Функциите се менуваат, но вредностите со кои човек живее и работи остануваат. Израснав со сознанието дека довербата не се добива автоматски со титула, туку се заслужува секој ден преку односот кон луѓето и обврските што сме ги презеле.
Мојот професионален и политички пат не започна со желба за функција, туку со желба да учествувам во создавањето систем што подобро ќе им служи на граѓаните. Низ годините видов дека зад секој документ, број или административен предмет стои човек, дете или семејство кое очекува институциите да функционираат.
Најважната особина што ја носам во оваа функција е чувството на одговорност. Кога знаете дека вашите одлуки влијаат врз секојдневието и иднината на илјадници луѓе, нема простор за површност или импровизација.
„Функцијата може да ви даде овластување, но само работата, одговорноста и резултатите можат да ви донесат вистински авторитет.“
Кој професионален пат го поминавте за денес да бидете подготвен да го водите Министерството?
Мојот професионален пат ми овозможи да го запознаам системот од различни позиции и да разберам како одлуките на институциите изгледаат во секојдневниот живот на граѓаните. Како дипломиран економист научив дека буџетот не е само табела со приходи и расходи. Зад секоја ставка стои услуга, градинка, програма, работник, семејство или граѓанин на кој му е потребна поддршка.
Искуството во различни институции, меѓу кои Министерството, Град Скопје и Општина Гази Баба, ми покажа дека граѓаните не треба да бидат оптоварени со прашањето кој е надлежен. Тие очекуваат решение, а наша обврска е да воспоставиме функционална соработка.
Работата во областа на внатрешната ревизија ме научи дека контролата не е пречка, туку заштита на јавниот интерес. Искуството со работничките права, јавните набавки и популациската политика ми помогна секоја одлука да ја разгледувам од правен, економски, институционален и човечки аспект.
„Добрата политика мора да биде законска, финансиски одржлива и праведна, но нејзината вистинска вредност се гледа во животот на граѓаните.“
Што значи денес да се води политика за младите?
Да се води политика за младите значи да престанеме да зборуваме за нив само како за иднината и да почнеме да ги третираме како активни учесници во сегашноста. Младите не сакаат институциите да ги повикуваат само на конференции или симболични настани. Тие сакаат нивните идеи да бидат слушнати, разгледани и претворени во конкретни решенија.
Нивните најголеми грижи се поврзани со квалитетното образование, пристапот до достоинствена работа, домувањето и можноста за самостоен живот. Дополнителен проблем е недовербата во институциите, создадена поради многу ветувања што не биле проследени со резултати.
Нашата цел е да воспоставиме постојан и отворен дијалог со младите од различни општини, социјални средини и професионални профили. Не смееме секогаш да разговараме само со истите организации и претставници. Треба да ги слушнеме и младите кои досега не чувствувале дека имаат пристап до институциите.
„Не сакам само да им кажуваме на младите дека се иднината. Сакам уште денес да почувствуваат дека се важен дел од државата.“
Како да им дадеме на младите причина својата иднина да ја градат во Македонија?
Не е доволно да ги повикуваме младите да останат поради патриотизам или емоционална поврзаност со државата. Тие ќе останат кога ќе видат дека нивното знаење се вреднува, трудот се наградува и институциите постапуваат еднакво кон сите. Потребни им се реални услови за образование, работа, професионален развој, домување и основање семејство.
Ова прашање не може да го реши едно министерство. Потребен е координиран пристап што ќе ги поврзе образованието, пазарот на трудот, претприемништвото, домувањето, семејната политика и локалниот развој. Особено внимание треба да им посветиме на младите од помалите градови и руралните средини. Местото на раѓање не смее да ги одредува границите на нивните можности.
Мораме да разговараме и со младите што веќе заминале. Не треба да ги обвинуваме, туку да ги разбереме причините за нивното заминување и да создадеме услови под кои би можеле да се вратат.
„На младите не им треба уште еден повик да останат. Им треба јасен доказ дека во Македонија можат достоинствено да живеат, работат и напредуваат.“
Како државата може да стане вистински сојузник на младите родители?
Генерацијата на возраст од приближно 30 до 50 години денес носи голем дел од економскиот, семејниот и општествениот развој на државата. Тоа се луѓе кои работат, создаваат, купуваат или уредуваат дом, одгледуваат деца и истовремено почнуваат да се грижат за своите родители. Нивниот секојдневен живот е исполнет со одговорности, а институциите мора да им го олеснуваат, а не дополнително да им го комплицираат животот.
Особено важно е да обезбедиме достапни и квалитетни услуги за семејствата со мали деца. Местото во детска градинка не е само услуга за детето. Тоа им овозможува на родителите да се вратат на работа, да го задржат семејниот приход и полесно да ги усогласат професионалните и семејните обврски.
Поддршката за родителството не може да се сведе на една финансиска мерка. Потребни се достапни градинки, поедноставни постапки, навремени информации и подобра соработка со локалните заедници и работодавачите.
„Родителството не смее да биде професионална или економска казна. Државата мора да биде партнер на семејството во секоја фаза од неговиот развој.“
Зошто детските градинки се многу повеќе од нови објекти и дополнителни места?
Кога се зборува за детските градинки, јавната дискусија често се сведува на бројот на изградени објекти или отворени места. Тоа се важни показатели, но градинката е многу повеќе од физички простор. Таа е првата развојна институција на детето, средина во која се создаваат навики, самодоверба, комуникациски способности и однос кон учењето.
Нашата визија мора да опфати и проширување на капацитетите и постојано подобрување на квалитетот. Не е доволно само да отвориме нов објект. Мора да инвестираме во воспитувачите, стручните работници, програмите, безбедноста и комуникацијата со родителите.
Секое дете заслужува еднаква можност за квалитетен ран развој, независно од местото на живеење или материјалниот статус на семејството. Затоа потребите мора да ги планираме врз основа на реални податоци од секоја општина и да им дадеме приоритет на средините што долго биле запоставени.
„Градинката не е место каде што само се згрижуваат децата. Таа е темел на нивниот развој и една од најважните инвестиции во иднината на државата.“
Како да им понудиме на младите здрава алтернатива на насилството, изолацијата и штетните трендови?
Родителите се оправдано загрижени поради врсничкото насилство, малолетничката деликвенција, дигиталниот притисок и штетните трендови на социјалните мрежи. Но одговорот не смее да започне само со казна откако проблемот веќе ќе ескалира. Мора да работиме на превенција и навреме да ги препознаваме промените во однесувањето на децата и младите.
Кога еден млад човек нема чувство на припадност, поддршка или перспектива, тој може да бара внимание и потврда на погрешни места. Затоа треба да создадеме повеќе достапни можности за спорт, култура, волонтерство, едукација и други воннаставни активности.
Во оваа област е неопходна соработка меѓу родителите, училиштата, центрите за социјална работа, локалните заедници, Министерството за спорт и младинските организации. Финансиската состојба на семејството не смее да одредува дали детето ќе има пристап до спортски или развојни програми.
„На младите не им се потребни само забрани. Потребни им се припадност, позитивни примери, јасни граници и можност енергијата да ја насочат кон нешто што ги развива.“
Може ли демографската политика да стане политика за поквалитетен живот?
Демографијата многу често се претставува само преку бројот на родени деца, иселени граѓани или статистички проекции. Но зад секој број се наоѓа човечка одлука. Одлука дали некој ќе остане, ќе замине, ќе се врати, ќе основа семејство или ќе го одложи родителството поради несигурност.
Затоа демографската политика мора да биде политика за квалитетен живот. Финансиската поддршка може да помогне во одреден период, но не може да ги замени стабилното работно место, достапниот дом, квалитетната градинка, доброто образование и довербата во институциите.
Потребна ни е долгорочна демографска стратегија што ќе ги поврзе сите релевантни министерства, локалната самоуправа, деловната заедница и граѓанскиот сектор. Мерките не можат да бидат исти во секоја општина, бидејќи некаде недостигаат градинки, некаде работни места, јавен превоз или содржини за младите.
„Демографијата не се менува со една мерка. Таа се менува кога луѓето повторно ќе почувствуваат сигурност дека можат да го планираат својот живот во сопствената држава.“
Како да изградиме нов меѓугенерациски договор?
Децата, младите, родителите и повозрасните граѓани не смееме да ги набљудуваме како целосно одвоени категории. Тие се дел од исто семејство и од ист животен циклус. Кога едно дете има место во квалитетна градинка, неговите родители можат полесно да работат, а бабите и дедовците не се принудени сами да ја преземат целата грижа.
Генерацијата од 30 до 50 години денес се наоѓа под голем притисок. Таа одгледува деца, развива кариера, го движи стопанството и сè почесто се грижи за повозрасните членови на семејството. На оваа генерација ѝ требаат услуги што се достапни, поврзани и приспособени на реалниот живот.
Истовремено, мора навреме да се подготвиме за стареењето на населението. Потребни се услуги во заедницата, помош во домот, соодветни капацитети и стручен кадар. Семејството останува важно, но не смее да биде оставено само.
„Силно општество не е она во кое генерациите се натпреваруваат за внимание, туку она во кое секоја генерација чувствува дека е почитувана, заштитена и потребна.“
По што сакате граѓаните да го паметат Вашиот мандат?
Сакам овој мандат да биде препознаен по Министерство кое станало поблиско, поефикасно и поотворено кон граѓаните. Министерство кое не управува само со последиците од проблемите, туку навреме ги препознава причините и создава долгорочни решенија.
Моите приоритети се јасни: подостапен систем на услуги за семејствата, посилна и посодржајна политика за младите и демографска стратегија што ќе ги поврзе институциите околу заедничка национална цел. Сакам родителите да чувствуваат поголема сигурност, младите да добијат повеќе можности, а децата да имаат квалитетни услови за раст и развој.
Резултатите ќе ги мериме според реалните промени: достапноста на градинките и услугите, вклученоста на младите, поддршката за семејствата и способноста на институциите побрзо да одговараат на потребите на граѓаните.
„Сакам граѓаните да кажат дека Министерството конечно разбрало како живеат луѓето и почнало да ги решава проблемите што навистина им се важни.“
Визијата на министерот Ѓоко Велковски е Министерството за социјална политика, демографија и млади да стане институција што го следи човекот низ сите важни фази од животот: од првите денови во градинка, преку образованието, вработувањето и основањето семејство, до сигурна и достоинствена старост.
Клучните цели се зголемување на достапноста и квалитетот на детските градинки, создавање повеќе можности за младите, развој на превентивни спортски, културни и воннаставни програми и поставување долгорочна демографска политика заснована на реалните потреби на граѓаните.
За младите тоа значи повеќе можности за учество, развој и останување во Македонија. За родителите значи полесно усогласување на работата и семејниот живот. За децата значи поквалитетен и побезбеден почеток, а за повозрасните граѓани сигурност дека системот навреме се подготвува за нивните потреби.
Градиме Македонија во која младите гледаат можности, семејствата добиваат сигурност, а секоја генерација има причина да верува во иднината.
