ЕУ ќе ги пренасочи средствата за реформи на Западен Балкан кон предводниците Црна Гора, Албанија и Македонија, бидејќи другите земји се борат да ги исполнат роковите за реформи.
Европската комисија е подготвена да прераспредели средства во рамките на алатката дизајнирана финансиски да ги стимулира земјите од Западен Балкан да ги спроведат реформите потребни за пристапување во ЕУ во корист на земјите „предводници“, изјавија двајца претставници на ЕУ за „Еуроњуз“.
Инструментот за реформи и раст за Западен Балкан беше основана во 2024 година за да им даде на земјите кандидати во регионот финансиска поддршка поврзана со строги услови, главно спроведување на реформите потребни за пристапување во блокот.
Инструментот го опфаќа периодот 2024-2027 година, со амбиција за удвојување на големината на економиите на Западен Балкан во следната деценија.
Според податоците на Комисијата, само околу 673 милиони евра се ослободени во рамките на програмата, од достапните шест милијарди евра. Речиси сите тие средства се наменети само за три од шесте земји кандидати.
Црна Гора, Албанија и Македонија се најнапредни во процесот на пристапување, благодарение на нивните домашни реформски агенди. Босна и Херцеговина, Косово и Србија, пак, генерално се смета дека заостануваат.
Инструментот бара реформите да бидат завршени во договорените рокови – доколку се пропушти еден, Комисијата може да задржи дел или цели средства што одговараат на тој услов.
Корисниците имаат една година да ги исполнат условите пред да се прераспределат средствата, освен првата година кога рокот е продолжен на две години. Тоа значи дека крајот на јуни беше првиот таков рок.
„Како што нагласува регулативата, кога реформските чекори не се исполнети и истече грејс периодот, соодветните средства можат да се прераспределат меѓу другите корисници“, изјави портпарол на Комисијата за Евроњуз.
„Во врска со чекорите што требаше да се завршат на 30 јуни 2026 година, Комисијата сега ќе спроведе сеопфатна и објективна проценка на сите корисници“, додаде портпаролот.
Со други зборови, Комисијата е подготвена да ги прераспредели непотрошените пари на земјите за кои се смета дека остваруваат најголем напредок во реформите. Тоа се Црна Гора и Албанија, таканаречените предводници, и Македонија, која исто така има добра евиденција за реформи.
Најголем губитник се очекува да биде Босна и Херцеговина, која досега не доби никакво финансирање во рамките на инструментот, бидејќи не успеа да спроведе ниту една од потребните реформи – главно поради нејзината сложена институционална поставеност. Косово и Србија исто така се соочуваат со неповолна положба, иако веќе добија некои исплати.
Оваа ситуација веќе беше потврдена во април, кога комесарката за проширување Марта Кос им пиша на сите земји од Западен Балкан, повикувајќи ги да ги забрзаат реформите или ризикуваат да ги изгубат парите што се нудат во рамките на инструментот.
Службениците на ЕУ нагласуваат дека инструментот обезбедува стимулативно финансирање: Комисијата не одзема пари, велат тие, бидејќи земјите никогаш немале право на нив освен ако не ги спроведат дотичните реформи.
„Како да се работи на час“, рече функционер на ЕУ, кој побара да остане анонимен за да зборува отворено. „Вие добивате плата само за работата што всушност ја работите.“
Се очекува Комисијата да им даде на земјите-членки повеќе детали за ова прашање подоцна овој месец, вклучително и колку средства ќе бидат прераспределени.
Други потенцијални опции вклучуваат рамномерно распределување на дополнителните пари меѓу сите земји од Западен Балкан за техничка помош, префрлање на парите на други земји-кандидатки надвор од регионот, па дури и враќање на парите во буџетот на ЕУ.
„Реформите мора да останат приоритет за корисниците, за да можат максимално да го искористат она што го нуди Планот за раст“, рече портпаролот на Комисијата.
