Христо ТАТАРЧЕВ и Петар ПОП АРСОВ за Македонија
„Македонија била и ќе биде за Македонците. Македонија била и останува култ на македонскиот народ, на неговата вера, род, јазик, на моштите на неговите предци и прадедовци. Индивидуалноста на македонскиот народ, која е резултат на еминентни сили што дејствуваат низ вековите, е зачувана до денес и ќе се чува и во иднина. Затоа што во неа живее тој невидлив и неранлив дух што ја води неговата судбина. Токму тој дух, заедно со духот на безбројните херои паднати за слободата на Македонија, кој лебди над нашата прекрасна земја, го чува македонскиот свет оган за слобода, ја чува несебичната љубов на Македонецот кон татковината, несебично да ѝ служи, групиран околу својата веќе историска револуционерна организација, по промисла предодредена со мисијата да ги постигне слободата и независноста на Македонија.
На овој начин не само што ќе се создадат правда и правичност за достојниот македонски народ туку ќе се воспостави мир и на Балканот. Денес љубовта на Македонецот кон татковината не е само чувство, туку е заповедничка должност што почива на неговата мисла и волја и ги поттикнува неговите постапки. Оваа национална должност бара строга организација, ред и дисциплина.”
Христо Татарчев, објавено во весникот „Македонија“ во Софија на 17 декември 1930 година
„…Слоганот беше: далеку од Бугарија! Не затоа што таа беше виновна за ситуацијата во Македонија, туку затоа што секое сомневање за нејзино мешање можеше да ѝ наштети и нејзе и на каузата, која мораше да го задржи својот чисто внатрешен македонски карактер.
Врз овие јасни и прецизно дефинирани темели беше формиран првиот таен Комитет за стекнување на политичките права на Македонија, доделени со Берлинскиот договор, од кој подоцна се разви таканаречената Внатрешна Македонска [Револуционерна] Организација.
Овој комитет беше формиран во Солун кон крајот на 1893 година, кога Стамболов, познат не само по својата пријателска политика кон Австрија и Турција, туку и по прогонот на Македонците поради нивната русофилија, беше на власт во Бугарија: тој не можеше да толерира дури ни македонската штедилницата, основана од д-р Н. Јанчев, се сомневаше дека во неа можеби се крие и руски ѓавол.
Првата мисла за револуционерен отпор беше фрлена во Софија преку весникот „Глас на Македонија“ на К. Шахов. Околу неа се водеше прилично жива полемика, а имаше и противници. Оваа идеја беше еден млад македонски одред да ги скрие своите вистински намери, кои беа: регрутирање истомисленици кои ќе одат во Македонија и таму, на лице место, како што правеа некогаш Левски и неговите другари, да го подготват теренот за револуционерното движење во согласност со локалните услови. Комисија од потесен круг подготви статут и правилници за организација, но од нив не остана никаков опиплив спомен – тие беа изгорени заедно со печатарските машини во Романија, каде што ги однесе посебно лице…
Просторот не ми дозволува овде да ги изложам сите причини и размислувања зошто, истовремено со основањето на комитетот, беше започнат силен напад врз црковно-училишната политика на Егзархијата. Главната цел беше чисто извидување: да се изнесат елементите на борба меѓу наставничката професија и граѓаните, со цел потоа да се привлечат во редовите на каузата. Оваа тактика даде одлични резултати.
Егзархијата наскоро се видела со само неколку чорбаџии околу владиците и егзархиските намесници, а речиси целата млада интелигенција се нашла на страната на „сепаратистите“, како што Егзархијата ги нарекувала првите основачи на Солунскиот комитет и сите нивни соучесници и симпатизери во земјата…“
Петар Поп Арсов
Билтен на Привременото претставништво на Обединетата поранешна Внатрешна Македонска Револуционерна Организација, бр. 8, 19 јули 1919 година, стр. 2-3
