Габор МАТЕ, психијатар
Луѓето кои доживеале тешки трауми во детството имаат покачено ниво на воспалителни материи во крвта. Тоа ги изложува на поголем ризик од рак, автоимуни заболувања, депресија, проблеми со менталното здравје и други здравствени проблеми.
Траумата може да влијае и врз тоа кои гени се активираат, а кои се исклучуваат. Многу малку состојби се исклучиво генетски предодредени. Постојат такви заболувања, а едно од нив се јавува и во моето семејство, мускулна дистрофија. Но, гените се активираат или деактивираат под влијание на околината. Тоа значи дека траумата може да ги активира погрешните гени, а да ги исклучи оние што треба да бидат активни.
Траумата може и да го наруши механизмот за регулирање на стресот во организмот. Така, телото почнува да лачи поголеми количества кортизол и адреналин. Овие хормони на стресот се спасоносни на краток рок, бидејќи кога сме загрозени или исплашени, надбубрежните жлезди лачат кортизол и адреналин, што ни овозможува да бидеме посилни, побрзи и подобро подготвени да се справиме со заканата, со бегство или соочување со опасноста.
Но, долгорочно, истите тие хормони ги ослабуваат коските, ја зголемуваат склоноста кон згрутчување на крвта, ги стеснуваат крвните садови и го покачуваат крвниот притисок, што може да доведе до хипертензија. Тие го потиснуваат имунолошкиот систем, придонесуваат за таложење маснотии во пределот на стомакот, го зголемуваат ризикот од срцеви заболувања и можат да предизвикаат депресија.
Го споменав расизмот. Ако го погледнете хромозомското стареење кај црнците во оваа земја, ќе забележите дека тие стареат побрзо од белците. Децата од црната раса уште од рана возраст имаат повисоки вредности на крвниот притисок во споредба со нивните врсници белци. Тоа нема никаква врска со генетиката, туку со стресот предизвикан од расизмот.
Кај црните жени во оваа земја, колку повеќе случаи на расизам доживуваат, толку е поголем ризикот од астма.
Потоа, тука се и емоционалните последици. Во мојот случај, тоа што сум бил даден на непознат човек ми создало чувство дека не сум сакан и дека не сум важен. Поради тоа, развивам однесување преку кое се обидувам да ја докажам сопствената вредност. Така станувам лекар кој е опседнат со работата и не посветувам доволно внимание на семејството, бидејќи постојано се обидувам да ја докажам својата важност во светот.
Тоа влијае врз моите деца, но и врз мојот брак. Значи, овие емоционални последици доведуваат до одредени модели на однесување.
Кога децата ќе добијат порака од возрасните дека нивните чувства не се прифатливи, тие почнуваат да ги потиснуваат сопствените емоции за да бидат прифатени.
Се обидуваат да се вклопат во очекувањата на другите луѓе. Тоа значи дека постојано се под стрес, а долготрајниот стрес придонесува за развој на најразлични заболувања.
